01/09/2026
Việt Nam muốn có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.
Nhưng nếu người dân sợ mở doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ sợ lớn, còn doanh nghiệp thất bại thì sợ không đóng được, 2 triệu doanh nghiệp đó sẽ đến từ đâu?
Tinh thần của Nghị quyết 68 rất rõ:
Kinh tế tư nhân phải trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Muốn vậy phải giảm ít nhất 30% thời gian làm thủ tục, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết.
Nói đơn giản: phải làm cho việc kinh doanh dễ hơn.
Nhưng hình như một số chính sách đang đi chưa đúng hướng:
- Mở doanh nghiệp thì dễ, đóng doanh nghiệp thì cực khó. Làm ăn thất bại, muốn giải thể lại phải xử lý thuế, hóa đơn, bảo hiểm xã hội, công nợ và hàng loạt thủ tục.
- Một số lỗi về đăng ký doanh nghiệp, thông báo thay đổi, tạm ngừng hoạt động, thông tin chủ sở hữu hưởng lợi... có thể bị phạt hàng chục triệu đồng. Với doanh nghiệp 5-10 người, một lỗi hành chính có thể bằng lợi nhuận mấy tháng.
- Từ 10/9, trả lương chậm có thể bị phạt rất nặng. Bảo vệ người lao động là đúng. Nhưng doanh nghiệp nhỏ nhiều khi chậm lương vì khách hàng chưa trả tiền. Doanh nghiệp đã hết tiền, phạt thêm thì tiền đâu để trả người lao động?
- Hộ kinh doanh ngày càng phải làm thêm nhiều việc về thuế, hóa đơn điện tử, sổ sách, bảo hiểm xã hội... Một quán ăn doanh thu 1 tỷ không có nghĩa là ông chủ thu nhập 1 tỷ.
- Doanh nghiệp càng lớn thì nghĩa vụ càng nhiều: thuế, lao động, bảo hiểm xã hội, phòng cháy chữa cháy, dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, môi trường, giấy phép, báo cáo...
Từng quy định riêng lẻ có thể đều có lý.
Vấn đề là doanh nghiệp phải tuân thủ tất cả cùng một lúc.
Và một doanh nghiệp 10 người không có phòng pháp lý, nhân sự, kế toán như một tập đoàn. Ông chủ nhiều khi vừa bán hàng, vừa tuyển người, vừa lo tiền, vừa đi đòi nợ.
Ở nhiều nước, tư duy đối với doanh nghiệp nhỏ lại là giảm bớt việc cho họ.
- Ở Anh, doanh thu chịu thuế dưới 90.000 bảng một năm thì thông thường chưa phải đăng ký thuế giá trị gia tăng.
- Với nhiều cá nhân kinh doanh ở Anh, thuế được tính theo dòng tiền. Nôm na khách hàng chưa trả tiền thì chưa coi đó là tiền mình đã nhận.
- Ở Úc, cơ quan thuế có chế độ khai đơn giản hơn cho doanh nghiệp nhỏ, giảm số nội dung chính phải khai về thuế hàng hóa và dịch vụ xuống còn 3.
Không phải họ không quản lý.
Cái khác là tư duy:
Doanh nghiệp càng nhỏ thì luật càng phải đơn giản, dễ hiểu, dễ làm đúng và ít tốn kém.
Để họ tập trung sống được, kiếm tiền, thuê thêm người và lớn lên.
Đây mới là điều đáng lo với Việt Nam.
Nếu mở doanh nghiệp đồng nghĩa với thêm quá nhiều rủi ro, người ta sẽ ngại mở.
Nếu càng lớn càng nhiều thủ tục và càng dễ bị phạt, doanh nghiệp sẽ ngại lớn.
Nếu lên doanh nghiệp đồng nghĩa với thêm hàng loạt nghĩa vụ, hộ kinh doanh sẽ ngại lên doanh nghiệp.
Vậy thì 2 triệu doanh nghiệp sẽ đến từ đâu?
Và nếu doanh nghiệp Việt Nam không dám lớn thì nền kinh tế sẽ lớn bằng cách nào?
Hơn 2.000 năm trước Quản Trọng đã nói:
“Kho lẫm đầy thì biết lễ tiết, áo cơm đủ thì biết vinh nhục.”
Nói nôm na:
Muốn dân làm đúng, làm chuẩn thì trước hết phải để dân làm ăn được và giàu lên đã.
Muốn doanh nghiệp quản trị tốt, đóng thuế tốt, chăm lo người lao động tốt thì trước hết phải để họ sống được, kiếm được tiền và lớn lên.
Đừng để Nghị quyết 68 muốn cởi trói cho doanh nghiệp, nhưng khi xuống dưới lại thành thêm thủ tục, thêm nghĩa vụ, thêm tiền phạt.
