29/05/2017
Giấc mơ ôtô Việt thất bại: Thiếu đủ thứ
Các chính sách đối với ngành công nghiệp ôtô chưa thật sự rõ ràng, chưa tập hợp được đông đảo ý kiến của các nhà khoa học, người làm kỹ thuật.
Nhà khoa học ít được tham gia
Tiếp tục chia sẻ ý kiến xung quanh việc Bộ Công Thương thừa nhận mục tiêu phát triển ngành ôtô Việt Nam đã chính thức thất bại, TS Trịnh Minh Hoàng, Trường ĐH Bách Khoa Hà Nội khẳng định bản thân không quá ngạc nhiên trước thông tin trên.
Theo vị chuyên gia, từ trước đến nay, nhiều người đã đề cập đến việc giá bán ôtô của Việt Nam vẫn cao hơn so với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới. Cùng với đó là tỷ lệ nội địa hóa thấp, không đạt yêu cầu đề ra.
TS Trịnh Minh Hoàng cho rằng, có rất nhiều nguyên nhân cả chủ quan lẫn khách quan để lý giải cho tình trạng ngành công nghiệp ôtô Việt Nam thất bại, chưa đạt được kỳ vọng nhiều người đặt ra.
Đối với các quốc gia bên cạnh Việt Nam, ngành công nghiệp của họ tương đối phát triển, nhất là công nghiệp phụ trợ. Thái Lan hay Singapore từ lâu nay đã phát triển theo định hướng của Anh, của Mỹ và đạt được nhiều thành tựu đáng kể.
Trong khi Việt Nam đang làm công nghiệp dựa trên nền tảng của một nước sản xuất nông nghiệp, do đó, về ý thức của cả người công nhân và người sản xuất còn rất hạn chế.
“Đó là một quá trình rất dài nếu chúng ta muốn trở thành một đất nước công nghiệp. Chưa kể là xuất phát điểm trong nông nghiệp của Việt Nam vẫn còn lạc hậu. Tất cả các vấn đề về hệ thống cơ khí hóa, tự động hóa hay điều khiển cũng chưa đủ mạnh để tạo điều kiện cho ngành công nghiệp trong nước phát triển.
Chưa kể ôtô là một ngành công nghệ cao, rất khó sản xuất được ngay. Trước đây chúng ta đầu tư dàn trải, không có định hướng rõ ràng”, ông Hoàng nhấn mạnh.
Một vấn đề khác được TS Trịnh Minh Hoàng chỉ ra đó là các chính sách trong nước đối với ngành công nghiệp ôtô chưa thật sự rõ ràng, chưa tập hợp được đông đảo ý kiến của các nhà khoa học, những người nghiên cứu chuyên sâu trong cả nước.
“Những cuộc hội thảo về chính sách, chiến lược phát triển công nghiệp ôtô và công nghiệp phụ trợ thực tế không có hoặc có quá ít bóng dáng của các nhà kỹ thuật và khoa học. Lâu nay, chúng ta chưa phổ cập thông tin một cách rộng rãi để mọi người góp ý”, TS Hoàng nói.
Tránh tạo lợi ích nhóm
Nhiều ý kiến cho rằng thừa nhận trên của Bộ Công Thương đã phản ánh đầy đủ thực trạng yếu kém của nền công nghiệp ôtô Việt Nam hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, những đề xuất mới của Bộ này vẫn hướng vào những ưu đãi đầu tư, bảo hộ cho những doanh nghiệp lắp ráp ôtô trong nước, thực chất là những doanh nghiệp FDI.
TS Trịnh Minh Hoàng cho rằng, chúng ta cần phải nhìn nhận thật sự khách quan với những ưu đãi mà nhà nước đưa ra đối với ngành công nghiệp ôtô trong nước. Nếu việc bảo hộ mang lại hiệu quả lâu dài cho xã hội, cho sản xuất ôtô thì có thể xem xét triển khai trong một thời gian nhất định.
“Chúng ta tiến hành bảo hộ để phát triển 1 cách thực sự, để tập trung giải quyết vấn đề kinh tế - xã hội lớn, tôi nghĩ có thể hoàn toàn cân nhắc. Khi đó nhà nước sẵn sàng đầu tư lỗ vốn cho giao thông công cộng, bảo hộ những doanh nghiệp làm xe buýt nhằm phục vụ nhu cầu đi lại của người dân. Rất nhiều quốc gia dùng thuế của người dân để phục vụ cho giao thông công cộng.
Nhưng nếu tồn tại lợi ích nhóm trong việc đưa ra chính sách thì không tốt. Việc này sẽ giảm đi tính cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Ngành công nghiệp ôtô sẽ rất ì, doanh nghiệp không tự mày mò công nghệ mới, không tự nâng cao chất lượng sản phẩm, không tự tìm nguồn đầu ra”, TS Hoàng cảnh báo.
TS Trịnh Minh Hoàng thừa nhận, nhiều người mong muốn và đặt kỳ vọng Việt Nam sản xuất được một chiếc ôtô mang thương hiệu quốc gia. Bản thân anh khi là sinh viên hay lúc mới ra trường cũng từng ấp ủ chế tạo những chiếc xe ôtô mô hình, tạo ra bước ngoặt mới cho nền công nghiệp ôtô Việt Nam.
Tuy nhiên sau nhiều năm gắn bó với nghề, TS Hoàng cho rằng để làm được việc này trong điều kiện hiện tại của Việt Nam không hề đơn giản. Ngoài việc sản xuất được ôtô thì bài toán thị trường cũng là một câu hỏi lớn được vị chuyên gia đề cập đến.
“Đối với những dòng xe sang trọng thì nên để các nước có công nghiệp ôtô rất phát triển như Nhật, Mỹ, Đức, Pháp chế tạo. Chúng ta vẫn có thể phát triển dòng xe thông dụng như xe buýt, xe công cộng.
Phát triển ôtô mà chỉ để lấy oai phong thì sẽ thua. Hiện tại theo tôi chúng ta đừng đặt vấn đề công nghiệp ôtô mà nên đặt mục tiêu phục vụ lợi ích của xã hội. Phát triển hệ thống giao thông công cộng là mục tiêu lớn và được nhiều quốc gia trên thế giới làm.
Cùng với đó, phải giải bài toán về cơ sở hạ tầng, giải quyết lợi ích giữa ôtô và xe máy. Khi giao thông công cộng phát triển thì sẽ giảm lưu lượng xe máy trên đường. Lúc đó ôtô mới có đường đi. Với mật độ như hiện nay, tôi nghĩ dù chúng ta có làm đường mới nhưng để cả xe máy và ôtô đi chung thì vẫn tắc đường”, TS Hoàng nhấn mạnh.
Trước bối cảnh thuế nhập khẩu ôtô từ các nước ASEAN về Việt Nam đến năm 2018 sẽ về mức 0%, ông Hoàng thừa nhận, các doanh nghiệp trong nước sẽ gặp phải nhiều khó khăn hơn nếu không thật sự thay đổi.
“Các doanh nghiệp sản xuất xe trong nước phải thay đổi bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành sản phẩm với hàng nhập khẩu để sẵn sàng cạnh tranh”, TS Hoàng chia sẻ.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia cho rằng Việt Nam phải đào tạo được đội ngũ cán bộ có đủ trình độ, năng lực có thể tiếp cận được với ngành sản xuất công nghệ hiện đại của thế giới.
