11/04/2026
HIỆN NAY GIỚI TRẺ CHẾT SỚM NHIỀU HƠN DO TỰ TỬ, DÙNG MA TÚY, RƯỢU, TAI NẠN & BỆNH TRUYỀN NHIỄM- CÒN NGƯỜI GIÀ THÌ SỐNG THỌ
Tuổi thọ trung bình trên toàn thế giới đang tăng lên – nhưng tỷ lệ tử vong ở người trẻ lại cao hơn. Đó là những gì nghiên cứu toàn cầu của tạp chí The Lancet đã phát hiện.
Ngày 18 tháng 10 năm 2025, 10:37 sáng
Hình H.1- Lớp trẻ thời nay (ảnh chỉ mang tính minh họa. Nguồn ảnh: Papaioannou Kostas / Flickr).
Thế giới đang dần hồi phục sau đại dịch, nhưng Đông Âu là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất. Belarus thuộc khu vực mà nam giới tử vong sớm hơn nữ giới gần một thập kỷ, và tỷ lệ tử vong do tự tử và nghiện ngập đang gia tăng trong giới trẻ.
Belsat đưa tin về một nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet. Nghiên cứu này dựa trên dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD 2023), phân tích nhân khẩu học lớn nhất bao gồm 204 quốc gia và vùng lãnh thổ từ năm 1950 đến năm 2023. Hơn 14.000 nhà nghiên cứu từ 160 quốc gia đã hợp tác trong nghiên cứu này với sự hỗ trợ từ Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington.
# # Nhân loại đang sống thọ hơn bao giờ hết.
Trong hơn bảy thập kỷ, tuổi thọ trung bình đã tăng hơn 20 năm. Trong khi vào năm 1950, phụ nữ sống trung bình 51 năm và nam giới 48 năm, thì đến năm 2019, những con số này đã đạt 76 và 71 năm tương ứng. Sau một thời gian giảm nhẹ vào năm 2020-2021 do COVID-19 gây ra, nhân loại đã trở lại mức tuổi thọ trước đây: vào năm 2023, tuổi thọ trung bình đạt 76,3 năm đối với phụ nữ và 71,5 năm đối với nam giới.
Nghiên cứu cũng lưu ý rằng mặc dù các chỉ số toàn cầu đã được cải thiện, nhưng sự bất bình đẳng về tuổi thọ vẫn còn rất lớn: ở các quốc gia có thu nhập cao, tuổi thọ trung bình đạt 83 năm, trong khi ở khu vực châu Phi cận Sahara chỉ là 62 năm.
# # Thế hệ có nguy cơ: Tại sao tỷ lệ tử vong ở người trẻ hiện nay lại cao hơn?
Khía cạnh đáng báo động nhất của nghiên cứu là sự gia tăng tỷ lệ tử vong ở thanh thiếu niên và những người dưới 40 tuổi, đặc biệt là ở Bắc Mỹ và Đông Âu. Các nhà khoa học gọi đây là một "cuộc khủng hoảng mới" và cảnh báo rằng nếu tỷ lệ tử vong gia tăng ở người trẻ không được nhận thức là một mối đe dọa, thế giới có nguy cơ mất đi thế hệ lẽ ra phải khỏe mạnh nhất.
Những người trẻ tuổi trên đường Nemiga ở Minsk vào ngày 19 tháng 8 năm 2023. Ảnh: Cộng tác viên / Getty Images (xem H.2).
Từ năm 2011 đến năm 2023, tỷ lệ tử vong ở Bắc Mỹ tăng gần 50% ở nhóm tuổi 30-39 và tăng một phần ba ở nhóm tuổi 25-29. Tại Đông Âu, sự gia tăng này đặc biệt đáng chú ý ở thanh thiếu niên: tăng 54% ở nhóm 15-19 tuổi và tăng 40% ở nhóm 20-24 tuổi. Tại khu vực châu Phi cận Sahara, tỷ lệ tử vong ở trẻ em 5-14 tuổi và nữ giới 15-29 tuổi cao hơn đáng kể so với ước tính trước đây: lần lượt là 87% và 61%.
Các nguyên nhân chính bao gồm tự tử, sử dụng ma túy và rượu quá liều, cũng như tai nạn và các bệnh truyền nhiễm.
"Sự gia tăng đột biến về tỷ lệ tử vong ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi ngay lập tức thu hút sự chú ý của chúng tôi," Giám đốc IHME Christopher Murray nhận xét về nghiên cứu trên tờ The Guardian. "Sự gia tăng này, đặc biệt là ở Bắc Mỹ, có liên quan chặt chẽ đến tình trạng lo âu và trầm cảm ngày càng gia tăng ở giới trẻ, đặc biệt là phụ nữ."
Các nhà khoa học chỉ ra rằng sự gia tăng tỷ lệ tử vong ở người trẻ tuổi có liên quan mật thiết đến các rối loạn tâm thần và trùng hợp với những thay đổi trong xã hội - ảnh hưởng của mạng xã hội, bất bình đẳng kinh tế và hậu quả của đại dịch.
Từ nhiễm trùng đến các bệnh mãn tính
Trong 70 năm qua, cơ cấu tử vong toàn cầu đã thay đổi mạnh mẽ. Trong khi vào giữa thế kỷ 20, nguyên nhân chính gây tử vong là các bệnh truyền nhiễm—sởi, tiêu chảy, lao—thì hiện nay hai phần ba số ca tử vong là do các bệnh không truyền nhiễm: bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh thận mãn tính và bệnh Alzheimer.
Bệnh tim mạch và đột quỵ một lần nữa trở thành nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới, trong khi COVID-19 đã tụt xuống vị trí thứ 20 vào năm 2023.
Hình H.3- Theo dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu, được công bố trên tạp chí The Lancet. Hình minh họa: Belsat.
Nhưng, như tạp chí The Lancet nhấn mạnh, gần một nửa số ca tử vong này có thể phòng ngừa được. Đó là những yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được mà cá nhân và xã hội có thể kiểm soát. Trong số những yếu tố quan trọng nhất là huyết áp cao, hút thuốc, thừa cân, đường huyết cao, ô nhiễm không khí, cholesterol cao, ít vận động, chế độ ăn uống kém, uống rượu và tiếp xúc với chì.
Từ năm 2010 đến năm 2023, tác động của béo phì đến tỷ lệ tử vong tăng 11%, trong khi tỷ lệ đường huyết cao tăng 6%.
"Sự gia tăng nhanh chóng của dân số người cao tuổi và các yếu tố rủi ro thay đổi đã mở ra một kỷ nguyên mới của những thách thức về sức khỏe toàn cầu," Giám đốc IHME, Christopher Murray, cho biết. "Dữ liệu được trình bày trong nghiên cứu này là một lời cảnh tỉnh đòi hỏi các chính phủ phải hành động nhanh chóng và có chiến lược."
Các nhà khoa học cho rằng thế giới cần các biện pháp mang tính hệ thống để chống lại các bệnh mãn tính và bệnh tâm thần, chứ không chỉ đơn thuần là chống lại các bệnh nhiễm trùng.
Belarus và các nước láng giềng: Phụ nữ sống thọ và nam giới dễ bị tổn thương
Belarus và các nước láng giềng trong khu vực có một trong những khoảng cách giới tính về tuổi thọ lớn nhất ở châu Âu.
Theo GBD 2023, phụ nữ Belarus có tuổi thọ trung bình là 79,2 năm, trong khi nam giới sống được 69,5 năm, ít hơn gần 10 năm. Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh của nước này là 4,6 trên 1.000 ca sinh sống, tương đương với mức của Trung Âu, nhưng xác suất tử vong trong độ tuổi từ 15 đến 59 vẫn cao: 9% đối với phụ nữ và 23% đối với nam giới.
Hình H.4- Theo dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu, được công bố trên tạp chí The Lancet. Hình minh họa: Belsat
Trong số các nước láng giềng gần nhất của Belarus, Ba Lan có tuổi thọ cao nhất – cả đối với phụ nữ (82,2 năm) và nam giới (75 năm). Litva và Latvia cũng có tuổi thọ cao hơn một chút so với Belarus: ở Litva, phụ nữ sống đến 81,2 năm, trong khi nam giới sống đến 71,9 năm; ở Latvia, các con số tương ứng là 80,6 năm và 70,7 năm.
Tuy nhiên, ở Nga và Ukraine, tỷ lệ này thấp hơn: 78,8 và 67,6 năm ở Nga, 78,5 và 66,6 năm ở Ukraine. Khoảng cách giới tính ở đó lên tới 11-12 năm. Theo tạp chí The Lancet, nguy cơ tử vong ở nam giới trong độ tuổi từ 15 đến 59 là 28% ở Nga và 29% ở Ukraine—cao hơn mức trung bình của khu vực. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lưu ý rằng những ước tính này dựa trên các mô hình có tính đến dữ liệu không đầy đủ. Do cuộc chiến đang diễn ra giữa Nga và Ukraine, tỷ lệ tử vong đặc biệt khó ước tính: một số trường hợp tử vong không được ghi nhận, và cơ cấu dân số đang thay đổi nhanh chóng. Do đó, những con số này nên được coi là ước tính gần đúng chứ không phải là số liệu thống kê chính xác.
