13/10/2022
Hello các bạn, chúng mình là NALT đâyyy 😚
Chúc các bạn một buổi tối vui vẻ bên gia đình và những người thân yêu của mình 💓 Nhân một buổi tối trăng thanh gió mát như thế này, NALT xin gửi đến các bạn những vần điệu nhẹ nhàng, thiết tha về xứ Lạng, với chủ đề: 𝐂𝐀 𝐃𝐀𝐎, 𝐓𝐔̣𝐂 𝐍𝐆𝐔̛̃ 𝐕𝐄̂̀ 𝐋𝐀̣𝐍𝐆 𝐒𝐎̛𝐍
Nhắc đến Văn học dân gian Việt Nam thì không thể không nhắc đến Ca dao, tục ngữ - thể loại đã gắn bó với Văn hóa dân tộc suốt chiều dài lịch sử. Vậy bạn đã thật sự hiểu về Ca dao, tục ngữ hay chưa? Đặc biệt, bạn đã biết về Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn hay chưa? Đến với bài viết ngày hôm nay, chúng mình sẽ cùng chia sẻ với các bạn về lĩnh vực đặc sắc này nhé ✍️
𝐀. 𝐂𝐀 𝐃𝐀𝐎, 𝐓𝐔̣𝐂 𝐍𝐆𝐔̛̃ 𝐋𝐀̀ 𝐆𝐈̀ 𝐕𝐀̣̂𝐘 𝐍𝐇𝐈̉?
Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng đã từng được nghe, được học về Ca dao, tục ngữ. Nhưng bạn đã thực sự định nghĩa được rằng Ca dao, tục ngữ là gì chưa? Chúng mình sẽ cùng nhau giải đáp nhé 💁🏼♀️
- 𝐂𝐚 𝐝𝐚𝐨 là một từ Hán Việt. Trong đó, “ca” dùng để chỉ những bài hát có chương khúc; còn từ “dao” được dùng để chỉ những bài hát ngắn, thường không có chương khúc, giai điệu. Vì vậy, có thể hiểu Ca dao là thơ ca dân gian Việt Nam được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định và thường được phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ, dễ thuộc.
- 𝐓𝐮̣𝐜 𝐧𝐠𝐮̛̃ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày. Cũng là 1 thể loại của văn học dân gian.
𝐁. Đ𝐀̣̆𝐂 Đ𝐈𝐄̂̉𝐌, 𝐘́ 𝐍𝐆𝐇𝐈̃𝐀 𝐂𝐔̉𝐀 𝐂𝐀 𝐃𝐀𝐎, 𝐓𝐔̣𝐂 𝐍𝐆𝐔̛̃
Ca dao, tục ngữ là hai niệm khác nhau. Vậy chúng khác nhau như thế nào? Hãy cùng nhau tìm hiểu nhé 🔎
𝐚. 𝐂𝐚 𝐝𝐚𝐨:
- Về nội dung:
+ Ca dao diễn tả đời sống tinh thần, tư tưởng và tình cảm của người dân trong các mối quan hệ như: tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương, gia đình, đất nước,… Ngoài ra, ca dao còn phản ánh lịch sử và các phong tục tập quán truyền thống của người dân Việt.
+ Chủ đề chính của ca dao là tiếng hát than thân, lời ca yêu thương tình nghĩa được cất lên từ cuộc đời đầy cay đắng, xót xa nhưng đằm thắm ân tình của người Việt Nam.
- Về nghệ thuật:
+ Ca dao là những lời thơ ngắn gọn; được biết đến bằng thể thơ lục bát hoặc lục bát biến thể nên rất dễ ghi nhớ.
+ Ngôn ngữ giản dị, quen thuộc, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày.
+ Giàu hình ảnh ẩn dụ, so sánh.
+ Cách diễn đạt mang đậm sắc thái dân gian.
+ Cấu trúc được chia thành 3 loại phổ biến sau: Ngẫu nhiên không có chủ đề nhất định; cấu trúc theo lối phô diễn về thiên nhiên và cấu trúc theo lối đối thoại.
- Phân loại: Kho tàng ca dao Việt Nam rất đa dạng và được chia làm nhiều loại khác nhau, như đồng dao, ca dao lao động, ca dao du con,…
- Ý nghĩa:
+ Ca dao có ý nghĩa quan trọng trong đời sống sinh hoạt, sản xuất và văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Nó được ví như “món ăn tinh thần” giúp người dân giải tỏa căng thẳng, mệt mỏi sau những giây phút làm việc vất vả, cực nhọc. Ca dao còn là nơi giãi bày sự uất ức, bất công, tủi nhục,… của những con người thấp cổ bé họng trong xã hội.
+ Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, ca dao thể hiện nét đẹp truyền thống của người Việt Nam. Đó là sự mộc mạc, giản dị và tinh thần lạc quan vượt lên mọi hoàn cảnh của nhân dân ta.
+ Ngoài ra, nhiều kinh nghiệm dân gian quý báu cũng được cha ông ta đúc kết và lưu giữ trong ca dao. Điển hình như những bài ca dao về hiện tượng tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất.
𝐛. 𝐓𝐮̣𝐜 𝐧𝐠𝐮̛̃
- Về nội dung: Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời sống sản xuất và đấu tranh của nhân dân, do nhân dân sáng tác; ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài. Vì thế nội dung tục ngữ thường phản ánh những kinh nghiệm về lao động sản xuất, ghi nhận các hiện tượng lịch sử xã hội loài người , hoặc thể hiện triết lý dân gian của dân tộc.
- Về nghệ thuật:
+ Giữa hình thức và nội dung, tục ngữ có sự gắn bó chặt chẽ, một câu tục ngữ thường có hai nghĩa: nghĩa đen và nghĩa bóng. Tục ngữ có tính chất đúc kết, khái quát hóa những nhận xét cụ thể thành những phương châm, chân lý. Hình tượng của tục ngữ là hình tượng ngữ ngôn được xây dựng từ những biện pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ...
+ Đa số tục ngữ đều có vần, gồm hai loại: vần liền và vần cách. Các kiểu ngắt nhịp: trên yếu tố vần, trên cơ sở vế, trên cơ sở đối ý, theo tổ chức ngôn ngữ thơ ca... Sự hòa đối là yếu tố tạo sự cân đối, nhịp nhàng, kiến trúc vững chắc cho tục ngữ. Hình thức đối: đối thanh, đối ý. Tục ngữ có thể có 1 vế, chứa 1 phán đoán, nhưng cũng có thể có thể gồm nhiều vế, chứa nhiều phán đoán.
- Ý nghĩa: Tục ngữ có thể nhận xét quan hệ xã hội, truyền đạt kinh nghiệm sống, cho bài học luân lý hay phê phán sự việc (Do đó, một câu tục ngữ có thể được coi là một “tác phẩm văn học” hoàn chỉnh vì nó mang trong mình cả ba chức năng cơ bản của văn học là chức năng nhận thức, chức năng thẩm mỹ và chức năng giáo dục)
Vừa rồi chúng mình đã đưa các bạn đi nửa chặng đường, chúng ta đã có đủ kiến thức cơ bản về Ca dao, tục ngữ 🤩 Giờ thì hãy cùng theo chân chúng mình đến với chặng tiếp theo, hứa hẹn sẽ vô cùng thú vị và hấp dẫn, đó là: 𝐍𝐞́𝐭 đ𝐞̣𝐩 𝐜𝐮̉𝐚 𝐂𝐚 𝐝𝐚𝐨, 𝐭𝐮̣𝐜 𝐧𝐠𝐮̛̃ 𝐯𝐞̂̀ 𝐋𝐚̣𝐧𝐠 𝐒𝐨̛𝐧
Theo văn bản đầy đủ nhất cho đến nay là cuốn “Tục ngữ ca dao Việt Nam” của Vũ Ngọc Phan [bản in năm 1998 (Lần in thứ 11) 832 trang của Nhà Xuất bản Khoa học xã hội] thì Xứ Lạng được xuất hiện trong ca dao đến 12 lần. Trong đó có một số lần lặp lại và một số bản khác (Dị bản). Ca dao về Xứ Lạng chủ yếu nói về cảnh đẹp, sự trù phú của một vùng biên cương với những nét phản ánh đa dạng, phong phú. Âm điệu trong Ca dao về Lạng Sơn rất đỗi giản dị, gần gũi mà vô cùng đằm thắm, nhẹ nhàng. Để phân tích nét đẹp trong Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn, chúng mình xin gửi đến hai bài Ca dao nổi bật và ấn tượng nhất đối với chúng mình:
“Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa
Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh
Ai lên Xứ Lạng cùng anh
Bõ công bác mẹ sinh thành ra em
Tay cầm bầu rượu nắm nem
Mải vui quên hết lời em dặn dò”
“Đường lên xứ Lạng bao xa ?
Cách một trái núi với ba quãng đồng
Ai ơi đứng lại mà trông.
Kìa núi thành Lạng, kìa sông Tam Cờ.”
(Hãy xem các hình ảnh bên dưới để tìm hiểu kĩ hơn về hai bài ca dao này các bạn nhé 🧐)
Sau khi trải qua một hành trình tìm hiểu, các bạn có cảm nhận gì về Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn nhỉ ? 🤨Về phía chúng mình, chúng mình thấy rằng Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn thể hiện được sâu sắc tình yêu quê hương, đất nước, lòng yêu mến, tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên,con người xứ Lạng. Đồng thời nó cũng như một cách giới thiệu các danh lam thắng cảnh, đặc điểm địa hình Lạng Sơn một cách thú vị,dí dỏm, đưa hình ảnh Lạng Sơn gần gũi với bạn bè gần xa nhiều hơn. Các bài ca dao, tục ngữ tiêu biểu của Lạng Sơn được rất nhiều bạn bè trên khắp mọi miền tổ Quốc biết đến (Theo Baolaodong, 80% người Việt Nam biết đến bài Ca dao” Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa” từ khi còn nhỏ), rất nhiều nhà nghiên cứu Văn học dân gian vẫn tìm đến các bài Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn để khai thác, nghiên cứu. Qua đó ta thấy rằng, ca dao tục ngữ Lạng Sơn đang được trân trọng, bảo tồn và phát triển rất tích cực, chúng vẫn được lưu giữ và lưu truyền đến ngày hôm nay, một số câu ca dao tục ngữ nổi tiếng về Lạng Sơn còn được đưa vào sách giáo khoa giảng dạy cho học sinh, như bài ca dao quen thuộc “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa” đã xuất hiện trong sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 7 (theo chương trình sách giáo khoa cũ) và bài ca dao “Đường lên xứ Lạng bao xa?” cũng được đưa vào sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 6 – bộ kết nối tri thức với cuộc sống.
Với sự bảo tồn và phát triển ca dao, tục ngữ Lạng Sơn hiện nay, có thể thấy rằng văn hoá dân gian Lạng Sơn đang nhận được sự quan tâm khá lớn. Giữa đa dạng các lĩnh vực, Ca dao, tục ngữ vẫn chiếm vị trí quan trọng trong Văn hóa dân gian xứ Lạng và ngày càng khẳng định được vị thế từ những giá trị mà nó đem lại cho dân tộc.
NALT đã đưa các bạn đến cuối con đường rồi, vậy tại sao chúng mình lại lựa chọn nghiên cứu Ca dao, tục ngữ nhỉ? 😉 Các bạn biết không, mỗi một quốc gia, dân tộc đều có những nét đặc trưng riêng về bản sắc và nền văn hoá. Đối với Việt Nam, trải qua quá trình hơn một nghìn năm dựng nước và giữ nước, tục ngữ, ca dao đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa mãi mãi trường tồn. Ca dao, tục ngữ Việt Nam là kho tàng văn hóa, tri thức dân gian độc đáo và vô giá. Bởi vậy, chúng mình nhận thức được rằng cần phải giữ gìn và phát huy vai trò cũng như giá trị của ca dao, tục ngữ trong thời đại mới. Vì thế với chủ đề này, NALT mong rằng mình có thể đem ca dao, tục ngữ đến gần hơn với cộng đồng, giúp mọi người thêm yêu quý di sản, tinh hoa của cha ông, dân tộc. Từ đó giúp mọi người nhận thức được phải luôn có ý thức gìn giữ và quý trọng vốn ca dao, tục ngữ của dân tộc. Bồi dưỡng, nâng cao kiến thức về văn học dân gian nói chung, ca dao, tục ngữ nói riêng để từ đó khám phá kiến thức về xã hội, về văn học nghệ thuật... (Bởi lẽ, văn học dân gian được xem là bộ gen, là cơ sở, là cội nguồn của văn học dân tộc). Thông qua bài viết, NALT mong muốn tạo cơ hội trao đổi, giao lưu và học hỏi về lĩnh vực văn hóa dân gian nói chung và ca dao, tục ngữ nói riêng với cộng đồng, từ đó tôn vinh vẻ đẹp của xứ Lạng, đặc biệt là vẻ đẹp về văn hóa dân tộc
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian đồng hành cùng chúng mình trong suốt chặng đường tìm hiểu về Ca dao, tục ngữ Lạng Sơn. Rất mong nhận được sự ủng hộ, quan tâm của các bạn với những bài nghiên cứu tiếp theo của chúng mình. Xin chào và hẹn gặp lại 🤗
__________
pic: Kim Ngan Tran
✍️: Châu Tâm & Quynh Anh & Khánh Linh
Bài nghiên cứu có tham khảo thông tin từ các nguồn học liệu, báo chí và mạng xã hội.
__________
| NALT Project : Trải nghiệm mới - Hoài niệm cũ |
📞 Contact :
Hoàng Thị Châu Tâm (0373 004 406)
Trần Kim Ngân (0912 245 959)
📬 Gmail : [email protected]
