15/06/2026
Để giới trẻ không "lạc lối" giữa ma trận tin giả trên không gian mạng
Tác giả: ĐỖ PHÚC ANH (Khoa Kinh tế Chính trị, Trường Sĩ quan Chính trị)
Ngày nay, không gian mạng đã như một trận tuyến không tiếng súng. Trong đó có những cái tốt, có lợi, nhưng cũng đầy rẫy hiểm họa từ các luồng thông tin xấu độc. Thế hệ trẻ-những “công dân số” nhạy bén nhưng dễ tổn thương đang đứng trước nguy cơ bị xâm lấn về nhận thức bởi các biến thể “virus tư tưởng”. Trước thực trạng đó, việc xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” cho mỗi người dân, nhất là giới trẻ chính là chìa khóa để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.
Nhận diện những “virus” độc hại trên không gian mạng
Kỷ nguyên số với sự thống trị của các nền tảng mạng xã hội hiện nay như: TikTok, Facebook, YouTube..., đã biến thông tin thành một loại “quyền lực mềm” có sức chi phối mạnh mẽ. Chưa bao giờ con người sống trong một môi trường thông tin đa chiều như hiện nay, nơi mỗi cá nhân có thể chạm tay vào kho tàng tri thức nhân loại chỉ sau một cú nhấp chuột.
Nhưng chính trong môi trường trù phú thông tin ấy lại nảy sinh một nghịch lý: Sự bùng nổ của thông tin không tỷ lệ thuận với sự gia tăng của tri thức; tốc độ tiếp cận nhanh không đi kèm với độ chính xác. Không gian mạng bên cạnh vai trò là cầu nối tri thức, đã vô tình trở thành mảnh đất màu mỡ cho các loại “virus tư tưởng” sinh sôi, lan truyền. Không còn là những thủ đoạn tuyên truyền trực tiếp, dễ nhận biết như rải truyền đơn, tờ rơi, biểu tình chống đối, phát thanh, các thế lực thù địch hiện nay đã tận dụng tối đa thuật toán để tạo ra các “hố đen thông tin” hay các “vùng xoáy nhận thức”, tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm, niềm tin của mỗi người dưới những vỏ bọc tinh vi.
Đó có thể là ma trận tin giả, nơi những thông tin sai lệch được nhào nặn theo công thức thật giả lẫn lộn, lợi dụng các vấn đề nóng để dẫn dắt dư luận, gieo rắc sự hoài nghi. Có thể là sự công phá vào lịch sử, uy tín của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nơi các video ngắn được cắt ghép với nội dung xuyên tạc, bóp méo sự thật, nhằm hạ bệ lãnh tụ, làm xói mòn lòng tự hào dân tộc và niềm tin vào con đường cách mạng. Hay là độc tố về lối sống, từ trào lưu khoe khoang, sùng bái vật chất đến các hành vi lệch chuẩn nhân danh tự do cá nhân. Những thông tin xấu độc này không tấn công trực diện mà thẩm thấu qua các nhu cầu giải trí, “mưa dầm thấm lâu”, từng bước làm biến dạng thế giới quan và hành vi của mỗi người.
Để giới trẻ không "lạc lối"
Thế hệ trẻ-những công dân số trong thế kỷ 21 đang là đối tượng chịu sự công phá trực diện của loại “virus” này. Sự nguy hiểm không nằm ở những đòn tấn công ồ ạt, mà ở sự thẩm thấu thầm lặng. Chúng xâm nhập vào trí tò mò, làm tê liệt khả năng phản biện, gây dao động về lý tưởng và làm lệch lạc các giá trị đạo đức cốt lõi. Nếu không có một “hệ miễn dịch” đủ mạnh để tự sàng lọc, giới trẻ rất dễ trở thành những con rối, bị điều khiển bởi những thuật toán độc hại và mưu đồ chính trị đen tối.
Trong bối cảnh ấy, làm sao để không bị nhấn chìm giữa biển thông tin mù mịt? Làm thế nào để thế hệ trẻ đủ năng lực nhận diện, sàng lọc và không bị cuốn theo những dòng thông tin xấu độc là vấn đề vô cùng bức thiết. Xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” trở thành yêu cầu cấp thiết, như một liều “vaccine” bảo vệ thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số.
Trong kỷ nguyên số, không ai có thể đứng ngoài dòng chảy thông tin, cũng không có vùng an toàn tuyệt đối trước những tác động đa chiều của không gian mạng, điều quan trọng là phải biết nhận diện, sàng lọc và làm chủ thông tin. “Sức đề kháng tư tưởng” chính là “vaccine” bảo vệ mỗi cá nhân trước sự thẩm thấu của thông tin độc hại; là bộ lọc giúp con người tự sàng lọc và loại bỏ các độc tố tinh thần; trang bị cho mỗi người trẻ kháng thể tự nhận diện, tự sàng lọc, tự phản bác các quan điểm sai trái ngay khi nó xuất hiện.
Xét đến cùng, “sức đề kháng tư tưởng” không phải là một trạng thái miễn nhiễm thụ động, mà là năng lực chủ động của con người trong việc làm chủ nhận thức trước dòng chảy thông tin. Nó được cấu thành từ 3 lớp bảo vệ gắn bó chặt chẽ với nhau: Tri thức, tư duy và bản lĩnh.
Tri thức là trí tuệ để hiểu đúng vấn đề. Tư duy là khả năng biết phân tích, phản biện, truy tìm bằng chứng như cách giải một bài toán, giúp người trẻ không dễ dàng bị thao túng bởi những thông tin cắt ghép hay các bẫy cảm xúc trên mạng xã hội. Cuối cùng là bản lĩnh chính trị vững vàng để dám nói không với những trào lưu lệch lạc, dám đấu tranh với những quan điểm sai trái. Khi 3 yếu tố này đủ mạnh, cá nhân có thể tiếp nhận thông tin một cách tỉnh táo, không bị cuốn theo cảm xúc hay tâm lý đám đông, đồng thời biết sàng lọc để giữ lại cái đúng, loại bỏ cái sai. Ngược lại, khi thiếu “sức đề kháng”, con người dễ rơi vào trạng thái tiếp nhận thụ động, hay cực đoan hóa nhận thức: Hoặc tin tất cả, hoặc nghi ngờ mọi thứ xung quanh.
"Sức đề kháng tư tưởng” là kết quả của một quá trình bồi đắp, thông qua học tập và rèn luyện, kết hợp vai trò của Đảng, Nhà nước, gia đình, nhà trường và của chính thế hệ trẻ. Theo đó, Đảng và Nhà nước cần tạo ra những lá chắn vĩ mô, được cụ thể hóa bằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các chỉ thị, nghị quyết, kế hoạch để kiến tạo môi trường mạng an toàn và phát triển các nền tảng số nội địa.
Gia đình và nhà trường là nơi trực tiếp, gần gũi nhất, bồi dưỡng nhận thức, ý thức lành mạnh, tạo lập môi trường tích cực cho giới trẻ. Vì vậy, cần đồng hành, phối hợp chặt chẽ với hệ thống chính trị để trang bị cho người trẻ kỹ năng gạn đục khơi trong, giúp các em nhận diện “virus” độc hại ngay từ khi chúng mới nhen nhóm xuất hiện.
Cuối cùng, với mỗi cá nhân, việc tự học, tự đọc, trau dồi kiến thức và văn hóa chính là quá trình tự sản sinh kháng thể nội sinh. Khi tâm hồn được lấp đầy bằng những giá trị nhân văn và lòng tự tôn dân tộc, mỗi bạn trẻ sẽ có đủ bản lĩnh để tự sàng lọc thông tin, tiếp thu những kiến thức và sự giáo dục của gia đình, nhà trường thành sức mạnh nội sinh vững chắc.
Trong tương lai, thế giới số sẽ còn vận động, biến đổi không ngừng; các loại “virus” thông tin sẽ còn tiến hóa tinh vi hơn nữa. Nhưng khi mỗi người trẻ có tư tưởng tốt, có trí tuệ để thấu suốt thật-giả, có bản lĩnh để bảo vệ lẽ phải, thì không một “virus” nào có thể xâm lăng nhận thức. Phòng, chống các tác động tiêu cực của các thông tin xấu độc trên không gian mạng, bảo vệ sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ hôm nay chính là bảo vệ sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước mai sau.
Báo QĐND
Ảnh minh họa: thanhnien.vn
