25/08/2018
Kalaja e Prizrenit përmban në vete një pjesë të rëndësishme të historisë së lashtë të qytetit. Pozicioni i saj topografik, dominues mbi qytetin, peizazhi natyror mjaft tërheqës dhe konfigurimi arkitektonik i menduar mjaft mirë, e bëjnë këtë lokalitet me vlera të padiskutueshme ambientale, shkencore, historike dhe turistike. Është e vendosur në pjesën lindore të qytetit mbi një kodër në formë konike. Muret fortifikuese ndjekin izohipsat e terrenit në trajtë përafërsisht vezake me zgjatje në drejtimin veri-jug. Burimet e shkruara flasin shumë pak për Kalanë e Prizrenit. Shënimi më i vjetër që dihet është ai i kronistit Bizantin Prokopi i Cezares në veprën “De aedificiis” (Mbi ndërtimet). Në këtë vepër në mesin e fortifikimeve të meremetuara në Dardani, evidentohet për herë të parë edhe kjo kala me emrin Petrizen, emër që i përket emrit të sotëm të Prizrenit. Në aspektin ndërtimor ndahet në tri komplekse të veçanta të quajtura: Qyteti i Epërm, Qyteti i Poshtëm dhe Qyteti Jugor, ndërsa në aspektin e fortifikimit ndër shekuj, ajo i përket periudhave të ndryshme: Periudha antike, Periudha e sundimit Bizantin, Periudha e zotërimit Nemanjid dhe Periudha e sundimit të Perandorisë Osmane. Një studim më voluminoz është bërë në vitin 1969 me ç’rast krahas gërmimeve arkeologjike është bërë edhe incizimi arkitektonik i Kalasë. Gërmimet arkeologjike të bëra me 1969 dhe 2004 rezultuan me zbulimin e infrastrukturës, e cila prezentohet me muret (bedenat) e përforcuara me kulla, kazamatet, labirintet, depotë si dhe një varg objektesh në brendinë e saj. Vazhdimi i gërmimeve arkeologjike të bëra në vitet 2004 dhe 2009/2011 nxori në pah një vendbanim parahistorik nga epoka e bronzit dhe periudha e hershme e hekurit i cili ka shërbyer si bërthama e parë e jetës në këtë vend. Po ashtu për herë të parë këto gërmime dhanë gjurmë të arkitekturës dhe dëshmi të materialit të datueshëm në periudhën romake dhe antikën e vonë. Gjatë periudhës Osmane, kalaja zgjerohet duke ndërtuar dhe përforcuar muret fortifikuese si dhe pasurohet me objekte të reja si hamami, xhamia, dhe objekte tjera për nevojat ushtarake. Renovimi i saj i fundit i është bërë në dekadën e tretë të shek. XIX të, nga familja e borgjezëve vendas, Rotllajve. Kalaja e Prizrenit funksionin primar kreu deri më vitin 1912. Prej asaj kohe objekti lihet pas dore me çka fillon procesi i degradimit të tij. Në vitet 2008-2010 fillojnë disa punë restauruese-konservuese si masë emergjente në parandalimin e këtij procesi degradues. Kalaja e Prizrenit me pozitën e saj dominuese në qytet paraqet njërin prej monumenteve më të rëndësishme që tërheq vizitorët e Prizrenit. Krahas vlerave të larta historike, arkitektonike, shkencore, ky lokalitet ka edhe vlerë të madhe ekonomike për zhvillim të turizmit kulturor. Duke filluar nga viti 2010 në kuadër të Festivalit ndërkombëtar të Filmit Dokumentar “Dokufest”, në hyrje të Kalasë improvizohet një Kinema e Hapur ku emetohen filma të ndryshëm, duke e pasuruar funksionin e Kalasë edhe me një aktivitet të rëndësishëm kulturor.
The Prizren Castle contains in itself an important part of the ancient history of the city. Its topographic position, its domination over the city, a rather attractive natural landscape, and the well-thought architectural configuration render the site rather valuable in terms of archaeology, history and tourism. It is located in the eastern part of the city, over a conical-shaped hill. Fortifying walls pursue the relief lines, in an almost egg-shaped foundation, with an extension towards north-south. Written sources do not provide much on the Prizren Castle. The oldest source known is the Byzantine Chronicler Procopus of Cesar, in his work “De aedificiis” (“On Construction”). This source mentions the Petrizen Castle, meaning the today’s Prizren Castle, amongst forts renovated in Dardania, for the first time. A more thorough study was made in 1969, in which case, along with archaeological trenches, an architectural survey was made. During the research, traces dating from 16th to 19th centuries were found. Continued archaeological works in 2004 and 2009/2011 found a prehistoric settlement of the Bronze Era, and the early Iron Era, which was the first settlement of this area. Also, for the first time, such digging provided architectural traces and materials dating from the Roman Era and Late Antiquity. During the Ottoman Empire, the castle was expanded with fortified walls and fencing, and enriched with other facilities, such as the Hamam, the mosque and other military facilities. Its last renovation was made in the third decade of the 19th century, by the aristocratic family of Rrotllaj. The Prizren Fort had its primary function until 1912. From that time, the site was left unattained, thereby allowing for its degradation. During the years 2008-2010, some restoration and conservation works were undertaken to prevent such degradation, and such works are still ongoing. With its dominating position, the Prizren Castle represents one of the most important monuments in Prizren, attracting visitors from all over. Apart from its historical, architectural, scientific values, this site is of major economic relevance in terms of cultural tourism. Starting from 2010, as part of the International Documentary Film Festival “Dokufest”, an open cinema was built in the castle gate, showing various films, and enriching the castle’s functions with an important cultural activity.
Prizrenska kaljaja u sebi sadrži jedan veoma važan deo drevne istorije ovog grada. Njen topografski položaj, dominantan u odnosu na grad, veoma atraktivan prirodni pejzaž i vrlo dobro osmišljena arhitektonska konfiguracija čine da ovaj lokalitet ima neosporne arheološke, istorijske i turističke vrednosti. Nalazi se u istočnom delu grada na brdu i konusnog je oblika. Bedemi utvrđenja prate obode terena, a osnova je u obliku nepravilne elipse i prostire se u pravcu sever-jug. Pisani izvori veoma malo govore o Prizrenskoj kaljaji. Najstariji poznati zapis je zapis vizantijskog hroničara Prokopija iz Cezareje u delu “De aedificiis” (“O gradnjama”). U ovom delu se među obnovljenim utvrđenjima u Dardaniji po prvi put pominje i ova kaljaja pod imenom Petrizen, koje odgovara današnjem imenu Prizren. Obimnija studija urađena je 1969. godine, kojom prilikom je pored arheoloških iskopavanja izvršeno i arhitektonsko snimanje kaljaje. Prilikom ovih iskopavanja otkriveni su tragovi iz XI-XIX veka. Prilikom nastavka arheoloških istraživanja koja su sprovedena u 2004. godini i u periodu između 2009. i 2011. godine pronađeno je praistorijsko naselje iz bronzanog doba i ranog gvozdenog doba koje predstavlja prvo jezgro života na ovom mestu. Takođe, ova iskopavanja po su prvi put pružila arhitektonske tragove i materijalne dokaze koji datiraju iz rimskog doba i doba kasne antike. U turskom periodu kaljaja je proširena doziđivanjem i jačanjem bedema, a obogaćena je i novim objektima, kao što su hamam, džamija i drugi objekti za vojne potrebe. Poslednju obnovu kaljaje izvršila je lokalna vlastelinska porodica Rotula u trećoj deceniji XIX veka. Prizrenska kaljaja je obavljala svoju primarnu funkciju do 1912. godine. Od tada je objekat zapostavljen i počeo je proces njegove degradacije. U periodu između 2008. i 2010. godine započeti su određeni restauratorsko-konzervatorski radovi, kao hitna mera za sprečavanje procesa degradacije, koji su i dalje u toku. Prizrenska kaljaja prema svom dominantnom položaju u gradu predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika koji privlači posetioce da dolaze u obilazak Prizrena. Pored velikih istorijskih, arhitektonskih i naučnih vrednosti, ovaj lokalitet ima i veliku privrednu vrednost za razvoj kulturnog turizma. U sklopu međunarodnog festivala dokumentarnog filma „Dokufest“ se od 2010. godine naovamo na ulazu u kaljaju improvizuje otvoreni bioskop u kome se prikazuju različiti filmovi, čime se funkcija kaljaje obogaćuje još jednom važnom kulturnom aktivnošću.
dtk.rks.gov
