25/10/2026
Dlaczego Rosjanie nie zdobyli Twierdzy Przemyśl szturmem?
Jesienią 1914 roku rosyjska armia próbowała zdobyć Przemyśl siłą. Potężne fortyfikacje, artyleria i dobrze przygotowana obrona sprawiły jednak, że szturmy zakończyły się ciężkimi stratami atakujących. Pierwsze oblężenie zakończyło się odwrotem Rosjan, gdy do twierdzy zbliżała się odsiecz austro-węgierska.
Podczas drugiego oblężenia, rozpoczętego w listopadzie 1914 roku, Rosjanie zmienili taktykę. Zamiast ponownie ryzykować kosztowny szturm, postawili przede wszystkim na blokadę i odcięcie obrońców od zaopatrzenia. Chcieli przeczekać twierdzę i zmusić ją do kapitulacji.
▪️Miasto odcięte od świata
W oblężonym Przemyślu szybko zaczęło brakować żywności. Z konieczności zabijano konie, a do chleba dodawano buraki, ziemniaki, a później nawet korę drzewną. Brakowało soli, mydła, zapałek, ciepłej odzieży, lekarstw i opatrunków. Racje żywnościowe zmniejszano, a pieniądze traciły wartość.
Mimo coraz trudniejszych warunków starano się podtrzymywać morale żołnierzy i mieszkańców. Odbywały się koncerty, przedstawienia teatralne i seanse filmowe. Ważną rolę odgrywała również korespondencja z bliskimi, choć listy podlegały cenzurze.
Nie oznaczało to jednak, że panował spokój. Głód, zimno i wyczerpanie pogłębiały strach oraz napięcie. Szerzyły się choroby, w tym tyfus i cholera. Narastała dezercja, a część żołnierzy, doprowadzonych do skrajnego wyczerpania, nie była już zdolna do dalszej walki.
▪️Ostatnia próba ratunku
Dowództwo twierdzy organizowało wypady poza fortyfikacje, próbując osłabić Rosjan i poprawić sytuację obrońców. Nie przyniosły one jednak przełomu. Ostatnia próba przebicia się przez rosyjskie pozycje, podjęta 19 marca 1915 roku, zakończyła się klęską i ciężkimi stratami.
Dalsza obrona stawała się niemożliwa. W nocy z 21 na 22 marca Austro-Węgrzy wysadzili forty, zniszczyli działa, magazyny i mosty, by nie pozostawić ich przeciwnikowi w użytecznym stanie.
22 marca 1915 roku rosyjskie wojska wkroczyły do Twierdzy Przemyśl. Do niewoli trafiło ponad 100 tysięcy obrońców. Wielu z nich wywieziono w głąb Imperium Rosyjskiego, m.in. do Turkiestanu. Dla żołnierzy oznaczało to często długie lata rozłąki z rodzinami.
▪️Car w zdobytym Przemyślu
Zdobycie twierdzy było dla Rosji wielkim sukcesem militarnym i propagandowym. W kwietniu 1915 roku do Przemyśla przyjechał car Mikołaj II. Zwiedził forty, spotkał się z wojskowymi, a zasłużonych żołnierzy i oficerów uhonorowano odznaczeniami.
Rosjanie nie cieszyli się jednak zdobyczą długo. Po ofensywie wojsk austro-węgierskich i niemieckich musieli opuścić miasto. 3 czerwca 1915 roku Przemyśl ponownie znalazł się w rękach wojsk austro-węgierskich.
Historia dwóch oblężeń pokazuje, że nawet potężne fortyfikacje nie mogły zagwarantować zwycięstwa bez dostaw żywności, amunicji i odsieczy. Rosjanie nie zdobyli Twierdzy Przemyśl rozstrzygającym szturmem. Doprowadzili do jej upadku, odcinając obrońców od świata i czekając, aż wyczerpią się ich możliwości dalszej walki.
